header_radioC.png

Masoud Dargahi بادگیرهای مسعود درگاهی

Masoud Dargahi's Baad-Gir

BBC Persian

اگر سالها پيش به بندر عباس سفر مي كرديد، با تصويري از دريا، سواحل شني، خانه هايي با بادگيرهايي از سنگ و ساروج روبه رو مي شديد كه مردم اين سرزمين را خنك نگه مي داشتند. اما امروز آن تصوير جاي خود را به مراكز خريد مدرن وآپارتمانهايي با پنجره هاي جيوه اي و كولر هاي گازي داده است
آنچه از بادگيرهاي بندر عباس باقي مانده، تنها 41 عدد ماكت در اتاق آقاي مسعود درگاهي است، هنرمند 43 ساله اي اهل بندر عباس كه خاطره هواي خنك بادگيرها در روزهاي كودكيش، او را به بازسازي اين پديده كه به تدريج از چهره شهرهاي ايران حذف مي شود، جلب كرده است. او براي تحقيق و ثبت اين بادگيرها به بندر لافت، بندر لنگه، پل و … سفر كرده و با ساختن ماكتهايي از روي دريافتهاي خود سعي در زنده نگه داشتن آنها داشته است

بادگيرها اتاقهاي مسطتيل شكلي به پهناي 3 تا 5/3 متر با دريچه هايي بسيار براي جريان هوا و تهويه بوده اند كه از سنگ وساروج و بعدها از آجر ساخته مي شده اند. چوبهايي به نام چندل، مقاوم در برابر رطوبت، با ريشه هندي، به صورت افقي اين بناها را در بر گرفته اند، كه به عنوان پله براي تعويض ساليانه كاه گلهاي بام، مورد استفاده قرار مي گرفتند
بسياري از اين بادگيرها را با نقوش اسليمي، گچبري كرده اند كه از نظر آقاي درگاهي ظرافت و زيبايي اين نقش ونگار ها كه ريشه مذهبي دارند با توانايي مالي خانواده ها، ارتباط مستقيم داشته است

انگيزه ساخت اين ماكتها را از مسعود درگاهي جويا شدم؛

درگاهي: فكر مي كردم فراموش شدند و شاهد تخريب روز افزون آنها در اين دوران بوده ام. ساختمانهايي كه امروزه به جاي بادگيرها ساخته ميشوند، ريشه در اين سرزمين ندارند، با آب وهواي اين منطقه سازگار نيستند و رابطه انسان را با طبيعت قطع كرده و او را روحا بيمار مي كنند
در گذشته مردم شناخت بهتري از بادهاي فصلي داشتند و با بناي ساختمانهاي پيچيده اين بادگيرها، تنها با استفاده از طبيعت بادهاي فصلي، محيطي مطبوع براي زندگي به وجود مي آوردند
اين انگيزه اي شد كه تحقيق كنم. وقتي شروع به كار كردم هدفم
ساخت اين تعداد ماكت نبود ولي خب غرق كار بودم و به آدرس هر بادگيري كه پيدا ميكردم، مي رفتم و عكس مي گرفتم. دوستان و آشنايان من هم هر بادگيري ميديدند، من را با خبر ميكردند
اين بود كه به اينجا رسيد و 41 بادگير ساختم
با ساخت اين ماكتها سعي در زنده نگه داشتن خاطره ها و حفظ بخشي از تاريخچه اين سرزمين داشته ام

رها: اين ماكتها را در بندر عباس به نمايش عمومي گذاشتيد، برخورد بازديدكنندگان با آنها چه بود؟

درگاهي: به نظر من تجربه خوبي بود، در نمايشگاه بسياري از بازديد كنندگان را به دوران كودكيشان بازگردانده و خاطره هايشان را دوباره زنده كرده بود. آنها از بين ماكتها بادگيرهاي خانه هاي خودشان را پيدا مي كردند و اين ماجرا براي من خيلي جذاب بود

رها: در منزلتان اتاقي پر از ماكت بادگير ديدم كه همه آنها كاملا با هم متفاوتند، اين تفاوتها به چه معني هستند و تقسيم بندي اينها چگونه اند؟

درگاهي: بضاعت مردم نقش مهمي در شكل اين بادگيرها و ارتفاعشان داشته، بعضي از بادگيرها خيلي كوتاهند،اين به اين معني است كه صاحبان آنها با هر چه كه داشتند بادگير كوتاهي درست كرده اند. بادگيرهاي بزرگ هم مي بينيد، براي مثال در بندر لنگه خانه اي با هفت بادگير وجود داشته. ولي اكثر خانه هاي اين منطقه بيشتر از يك بادگير نداشته اند
در بندرعباس به دليل شرجي هوا بيشتر بادگيرها يك طرفه بودند، در صورتي كه در مناطق خشك تر از بادگيرهاي چهار طرفه استفاده ميشد
در بسياري از مواقع، بادگيرهاي سواحل جنوبي ايران با بادگيرهاي كويري اشتباه گرفته ميشوند. بادگيرهاي سواحل جنوب ايران، داراي ارتفاعي كوتاه اند در صورتي كه بادگيرهاي كويري بلندترند و با به جريان انداختن هوا بر روي قناتهاي آب، باعث از بين رفتن خشكي هواي كوير مي شوند

رها: در حقيقت حدود 30 سال پيش شهر بندر عباس و همه شهرهاي جنوبي، خانه هاي بادگيري داشته اند. ولي در اين چند روز كه در بندر عباس بودم به جز ماكتهاي شما، يك بادگير هم نديدم، در صورتي كه بندر لافت هنوز معماري بادگيري اش نمايان است

درگاهي: نمايان بودن اين بادگيرها در بندر لافت به اين دليل است كه ميراث فرهنگي بادگيرهاي لافت را ثبت كرده و از تخريب اين ساختمانها جلوگيري مي كند. اما اگر دقت كنيد، خواهيد ديد كه امروزه از كاراييشان استفاده نمي شود ،مثلا از آنها به عنوان آشپز خانه استفاده مي كنند. از وقتي كه كولر و دستگاههاي خنك كننده آمده از بادگيرها عملا استفاده نمي شود

رها: درست است. نمونه اي را خودم ديدم كه دقيقا همانطور كه شما مي گوييد، انباري شده و وسائل اضافي اهالي منزل در آن چيده شده بود حتي دريچه اش را بسته بودند و چيزي از اصل آن باقي نمانده بود
آقاي در گاهي در همين بندر عباس، شهري كه در آن زندگي مي كنيد، چند باد گير باقي مانده؟

درگاهي: طبق تحقيق من، 3 تا 4 بادگير ديگر باقي مانده كه در محله هاي قديمي اينجا هستند. در حال حاضر كمي بيشتر از سالهاي اخير به آنها اهميت ميدهند. ميراث فرهنگي بعضي ها را ثبت كرده و توانسته آنها را تا حدودي حفظ كند

رها: از بادگيرهاي حقيقي بگذريم و بر گرديم به ماكتهاي شما . مواد به كار رفته در ماكتها ي شما چيست ؟

درگاهي: از يك سري مواد مصنوعي مثل چوب پنبه ،پلاستيك و چند ماده
شيميايي ديگر استفاده كرده ام كه در اين آب وهوا ماندگاري بيشتري دارند

رها: حالا شما ميخواهيد با اين اتاق پر از بادگير چه كنيد؟ سرنوشت اين ماكتها چه مي شود؟

درگاهي: قرار بر اين بود كه ميراث فرهنگي اين ماكتها را براي بازديد عموم در موزه نگهداري كند كه به نظر من در حد حرف بوده، چون مدت دو سال است كه اين ماكتها را در خانه نگهداري ميكنم. فضاي منزل من را پر كرده اند و من نميتوانم كار جديدي شروع كنم
بسياري براي نمايشگاه هاي مختلف سراغ اين ماكتها را گرفته اند ولي من مايل نيستم كه در هر نمايشگاهي شركت كنم، براي مثال از امارات آمدند كه اين ماكتها را در نمايشگاهي به عنوان تاريخچه امارات بگذارند، آنها معتقدند كه اصل اين بادگيرها متعلق به آنجا بوده ولي من فكر مي كنم كه اين جزئي از تاريخچه ماست و نمي توان آنرا به راحتي در اختيار ديگران قرار داد تا تاريخچه اي براي خود بسازند

رها: مثال خوبي هستيد از كسي كه بدون مدرك دانشگاهي توانسته كاري انجام دهد كه شايد كساني كه تحصيلات آكادميك دارند هم قادر به انجام آن نباشند. شما اين فن را چگونه آموختيد؟

درگاهي: ميتوان گفت كه با يك بازي شروع شد. در گذشته، كوچه هاي اينجا خاكي بودند و بعد از بارندگي گلي مي شدند كه من از اين گلها استفاده مي كردم و مجسمه ميساختم

رها: آخرين كارتا ن همين بادگيرها هستند؟

درگاهي : خير، آخرين كارم يك مجسمه بزرگ فلزي در بازار بزرگ بندر عباس است، دو جحله كه در داخل هم قرار گرفته اند. نمي دانم جحله را مي شناسيد يا نه؟

رها: بله، كوزه اي كه قبلا براي خنك نگه داشتن آب از آن استفاده مي شد و امروز به عنوان يك ساز هم از آن استفاده مي شود

درگاهي: درست است ولي به شكل امروزي ومدرن آن. در واقع نزديك به مدت پنج ماه روي آن كار كردم

رها: براي آخرين سوال مي خواستم از شما بپرسم، آيا واقعااين بادگير ها براي استفاده مردم، جايي در معماري امروز دارند؟ يا اينكه جاي آنها فقط درموزه هاست؟

درگاهي : خب به نظر من اگر با معماري امروزي تركيب شود، مي توان حداقل 3 تا 4 ماه از سال از آن بهره برد و در زمستان دو ماهي كه هواي اينجا سرد مي شود دريچه هايش را بست.

رها: به نظر من جذاب ترين خصوصيت آنها اين است كه از برق استفاده نمي كنند و از طبيعت اين باد را دريافت مي كنند

درگاهي: بله، در واقع رابطه شما را با طبيعت قطع نمي كنند بلكه به نظر من حتي پيوند هم ميدهند، فضاي بسته ساختمانهاي امروزي را ندارند و درست نيست كه به همين سادگي كنار بروند

Comments are closed.